Tỉnh Đắk Lắk nằm trên vùng Tây Nguyên của Việt Nam, phía Bắc giáp với tỉnh Gia Lai, phía Nam giáp tỉnh Lâm Đồng, Tây giáp Bình Định và Đông giáp tỉnh Phú Yên và Khánh Hòa. Dân số Đắk Lắk là 1.690.135 người (thống kê năm 2004). Kinh tế chủ yếu của Đắk Lắk là từ nông nghiệp. Về địa giới hành chính, Đắk Lắk có 1 thành phố và 12 huyện với tổng diện tích là 19.478 km vuông. Phần lớn dân số sống bằng nghề nông và ở vùng sâu, vùng xa. Tỉ lệ hộ nghèo lên đến 10,29%. Đắk Lắk là 1 tỉnh đa sắc tộc với rất nhiều dân tộc sinh sống: người Kinh, người H-Mông, Ê đê, Sê đăng, Tày, Thái v.v… sống phân tán, rải rác ở vùng núi nên đa số không có điều kiện tiếp xúc với dịch vụ chăm sóc y tế, sức khỏe.

Mù loà và một số bệnh về mắt khác là những vấn đề quan trọng của cộng đồng. Các nguyên nhân chủ yếu gây mù trong tỉnh là: đục TTT, viêm loét giác mạc, glôcôm, chấn thương mắt... Hiện nay, sự gia tăng số lượng bệnh không do nhiễm trùng mắt đang là một thách thức đối với năng lực chăm sóc mắt của tỉnh. Hầu hết các nguyên nhân chính gây ra mù loà là có thể ngăn chặn bằng cách phát hiện sớm, điều trị kịp thời hoặc dự phòng tích cực. Điều này nói lên việc đẩy mạnh toàn diện và bền vững chương trình phòng chống mù loà, mổ đục TTT cho bệnh nhân ở Đắk Lắk là việc làm cần thiết, trong đó đặc biệt là tuyến cơ sở cần phải có sự đầu tư thích đáng về yếu tố con người, trang thiết bị, phương tiện…để có bước đột phá thì mới đủ sức phục vụ tốt nhu cầu chăm sóc mắt của cộng đồng.

Về hệ thống chăm sóc mắt, dưới Trung Tâm Mắt (TTM) tỉnh Đắk Lắk là các khoa Mắt của Trung Tâm Y Tế huyện (TTYT). Tuy nhiên, chỉ có 2 trong tổng số 12 huyện có khoa Mắt tại bệnh viện đa khoa huyện. Đắk Lắk có tổng cộng 14 bác sĩ mắt, trong đó có 3 bác sĩ đang công tác tại tuyến huyện. Chỉ có 6 trong số 14 bác sĩ mắt có thể phẫu thuật đục thủy tinh thể. Mỗi năm chỉ có khoảng 1.000 bệnh nhân được phẫu thuật đục thủy tinh thể, đem lại ánh sáng. Trong khi đó mỗi năm có khoảng 1.600 người mù mới cộng thêm vào số đang tồn đọng là 17.000 người làm cho số lượng người mù tại Đắk Lắk trở nên rất lớn.

Để giải quyết nhiệm vụ phòng chống mù lòa cho tỉnh Đắk Lắk, Trung tâm mắt Đắk Lắk chính thức được thành lập vào cuối năm 2007 từ Khoa Mắt của Trung tâm phòng chống bệnh xã hội Đắk Lắk. Hiện tại có 05 bác sĩ mắt và tất cả đều có khả năng phẫu thuật đục thể thủy tinh. Nhiệm vụ chính của TTM là (1) lập kế hoạch và thực hiện các chương trình phòng chống mù loà trong tỉnh; (2) hỗ trợ đào tạo các kỹ thuật chăm sóc mắt cho huyện và xã và (3) giám sát các hoạt đồng phòng chống mù loà cho cộng đồng ở trong tỉnh với vai trò là tuyến cao nhất của tỉnh trong hoạt động chữa trị các bệnh về mắt.

Từ cuối năm 2006, Quỹ FHF Việt Nam đã ký văn kiện dự án, tài trợ ban đầu cho Đắk Lắk 2 dự án trong 2 năm 2007-2008 với tổng số tiền là gần $90,000. Các hoạt động chủ yếu là: đào tạo phẫu thuật viên mổ đục TTT cho tuyến tỉnh và tuyến huyện, cung cấp 1 số trang thiết bị nhãn khoa cần thiết và tuyên truyền nâng cao nhận thức của người dân về chăm sóc sức khỏe mắt thong qua tờ rơi, panô…

Với mong muốn đẩy mạnh hơn nữa công tác chăm sóc mắt bền vững, toàn diện cho nhân dân Đắk Lắk, hướng tới mục tiêu thị giác năm 2020. Đáp ứng đề nghị của Ủy Ban Nhân Dân (UBND), Sở Y Tế (SYT) và Trung Tâm Mắt (TTM) tỉnh, vào tháng 1 năm 2009, Quỹ FHF với sự tài trợ của tổ chức The Atlantic Philanthropies (AP) cùng với TTM Đắk Lắk thực hiện một dự án “Dự án phát triển chăm sóc mắt cộng đồng” tại 5 huyện Krong Buk, Ae Kar, Cu M’ Gar, Krong Nang và Chu Kuyn có tổng giá trị là 419.657 USD, trong đó tỉnh Đắk Lắk thực hiện một khoản vốn đối ứng là $39.990 USD để hỗ trợ các hoạt động dự án. TTM Đắk Lắk chịu trách nhiệm thực hiện dự án này trong vòng 4 năm (từ tháng 1/2009 đến tháng 12/2012) với sự chỉ đạo trực tiếp từ UBND tỉnh Đắk Lắk, Sở Y tế, Bệnh viện mắt TW và sự hợp tác chặt chẽ của chính quyền địa phương cũng như FHF Việt Nam.

Dự án đề ra 5 mục tiêu cụ thể như sau:

(1) Phát triển nguồn nhân lực – Nâng cao năng lực chăm sóc mắt từ tuyến tỉnh đến tuyến cơ sở: xây dựng và nâng cao năng lực cho mạng lưới chăm sóc mắt tuyến tỉnh để có thể triển khai và duy trì một cách có hiệu quả và bền vững các hoạt động chăm sóc mắt;

(2) Phát triển cơ sở hạ tầng – Xây dựng cơ sở vât chất đủ năng lực tại tuyến tỉnh và tuyến huyện để xử trí những bệnh mắt phổ biến: phát triển và nâng cấp cơ sở vật chất chăm sóc mắt tại tuyến tỉnh và huyện để có đủ năng lực điều trị các bệnh mắt phổ biến. Thành lập các Bệnh viện mắt tỉnh và vùng có đủ năng lực để hỗ trợ tuyến huyện và xã thiết lập hệ thống chuyển bệnh hiệu quả;

(3) Kiểm soát bệnh – Phòng ngừa, điều trị và giám sát bệnh: nâng cao số lượng và chất lượng các dịch vụ chăm sóc mắt một cách rõ ràng và bền vững;

(4) Bài học kinh nghiệm – Xây dựng và phổ biến các mô hình chăm sóc mắt hiệu quả: thu thập các bài học kinh nghiệm và các khảo cứu liên quan đến lĩnh vực chăm sóc mắt và phổ biến các mô hình hiệu quả cho các đối tác liên quan;

(5) Vận động, truyền thông và nâng cao nhận thức: truyền thông thông điệp về các bệnh gây mù có thể phòng tránh được và chương trình phục hội thị lực đến cộng đồng. Cộng tác với các tổ chức địa phương, quốc gia và quốc tế.

Hi vọng rằng, với sự hỗ trợ tích cực từ Quỹ FHFVN và sự phối hợp nhịp nhàng của các đối tác tại tỉnh Đắk Lắk, dự án sẽ tiếp tục thực hiện các hoạt động và đạt được các mục tiêu đã đề ra; qua đó tạo điều kiện cho các dự án hỗ trợ cho ngành Mắt của tỉnh trong tương lai.